Συντάκτης: Newsroom
30 Ιουνίου 2026 15:01
Αναμφίβολα αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα δημόσιας υγείαςμε ψυχολογικές και οικονομικές προεκτάσεις.Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, 1 στα 6 άτομα θα αντιμετωπίσει κάποια στιγμή στη ζωή του δυσκολίες στην επίτευξη εγκυμοσύνης.
Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί τις τελευταίες δεκαετίες στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί.
Στα αίτια της υπογονιμότητας μεταξύ άλλων συγκαταλέγονται και παράγοντες Lifestyle, όπως οι διατροφικές συνήθειες, η σωματική άσκηση, η χρόνια επίδραση περιβαλλοντικών ρύπων, το αλκοόλ, το κάπνισμα και το stress.Οι παράγοντες αυτοί φαίνεται ότι επηρεάζουν τη μεταβολική, ενδοκρινική και ανοσολογική ισορροπία του οργανισμού και τελικά τη συνολική αναπαραγωγική υγεία.
Και το ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο είναι ότι πρόκειται για τροποποιήσιμους παράγοντες. Σε αντίθεση με την ηλικία ή το γενετικό υπόβαθρο, οι παράγοντες αυτοί μπορούν να αλλάξουν μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα και να επηρεάσουν θετικά τη συνολική υγεία του ασθενούς. Συνεπώς, οι έννοιες της «Iατρικής του τρόπου ζωής» (LifestyleMedicine) και της preconceptioncare αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία.
Η παχυσαρκία αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου. Ο λιπώδης ιστός δεν αποτελεί απλώς αποθήκη ενέργειας, αλλά ένα ενεργό ενδοκρινικό όργανο που εκκρίνει μεταξύ άλλων διάφορες προφλεγμονώδεις ουσίες. Το αποτέλεσμα είναι η ανάπτυξη χρόνιας χαμηλού βαθμού φλεγμονής. Παράλληλα παρατηρείται αύξηση της αντίστασης στην ινσουλίνη και μεταβολικές διαταραχές, που επηρεάζουν συνολικά το αναπαραγωγικό σύστημα. Ακόμη και μικρή απώλεια βάρους, της τάξεως του 5 έως 10%, φαίνεται ότι μπορεί να επιφέρει σημαντικές βελτιώσεις στους μεταβολικούς δείκτες. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει τη σημασία της πρώιμης παρέμβασης.
Παρεμβάσεις με κατάλληλη διατροφή και σωματική άσκηση οδηγούν σε αύξησητης φυσικής σύλληψης και βελτίωση του αποτελέσματος υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Η Μεσογειακή διατροφή αποτελεί το πιο καλά τεκμηριωμένο διατροφικό πρότυπο στην αναπαραγωγική ιατρική. Χαρακτηρίζεται από υψηλή πρόσληψη φρούτων, λαχανικών, όσπριων, ψαριών, ξηρών καρπών και ελαιόλαδου. Το πρότυπο αυτό παρέχει πολυφαινόλες, μονοακόρεστα λιπαρά, «καλά» πολυακόρεστα λιπαρά, αντιοξειδωτικά και φυτικές ίνες.Οι παράγοντες αυτοί μειώνουν τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες, δύο μηχανισμούς, που βρίσκονται στο επίκεντρο πολλών αναπαραγωγικών διαταραχών.
Σε ότι αφορά την άσκηση, προτείνεται μέτρια σωματική άσκηση, 150λεπτά και σε καμία περίπτωση πάνω από 300 λεπτά εβδομαδιαίως. Η μέτρια άσκησηβελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, μειώνει τους φλεγμονώδεις δείκτες, συμβάλλει στον έλεγχο του βάρους και βελτιώνει την ψυχική υγεία. Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι η υπερβολική άσκηση μπορεί να οδηγήσει στο αντίθετο αποτέλεσμα με διαταραχές του κύκλου. Άρα η σύσταση δεν είναι «όσο περισσότερο τόσο καλύτερα», αλλά η εξατομικευμένη προσέγγιση.
Η χρόνια επίδραση περιβαλλοντικών ρύπων με κυριότερους τους ενδοκρινικούς διαταράκτες, δηλαδή εξωγενείς παράγοντες, που διαταράσσουν τη φυσιολογική ενδοκρινική λειτουργία, με παρέμβαση στη σύνθεση, το μεταβολισμό και στη δράση των ορμονών, μονοπωλούν το επιστημονικό ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Μέχρι σήμερα, πάνω από 1000 ενδοκρινικοί διαταράκτες έχουν αναφερθεί. Η έκθεση σε αυτούς μπορεί να γίνει με την κατάποση, την εισπνοή, τη δερματική επαφή, διαπλακουντιακά στην κύηση, και με το θηλασμό. Θα πρέπει να αποφεύγονται, καθώς έχουν συσχετιστεί με συγγενείς ανωμαλίες διαπλάσεως των γεννητικών οργάνων, αλλά και με αρνητικές επιδράσεις στη γονιμότητα και την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή.
To κάπνισμα απελευθερώνει >4000 χημικές ουσίες. Μερικές είναι μεταλλαξιογόνες και καρκινογόνες. Υπολογίζεται ότι το 13% των περιπτώσεων υπογονιμότητας έχουν ως αίτιο το κάπνισμα. Οι επιδράσεις του στη γονιμότητα ωστόσο αναστρέφονται 1 χρόνο μετά τη διακοπή. Το κάπνισμα έχει συνδεθεί με βραχύτερους και ανώμαλους εμμηνορρυσιακούς κύκλους, μειωμένα ωοθηκικά αποθέματα,καθυστερημένη σύλληψη και αυξημένη πιθανότητα αποβολής. Επίσης στις καπνίστριες αναφέρεταιέλευση της εμμηνόπαυσης κατά 1-4 έτη νωρίτερα. Η επίδραση αυτή φαίνεται πως αναστρέφεται σε ένα βαθμό εάν το κάπνισμα διακοπεί.Σημαντικό να αναφερθεί ότι το κάπνισμα στην εγκυμοσύνη αυξάνει το οξειδωτικό stress και προκαλεί βλάβες στο DNA των ωοθυλακίων στο θήλυ έμβρυο και τούτο έχει συνδεθεί με μείωση της πιθανότητας απόκτησης τέκνου μετέπειτα από το θήλυ έμβρυο κατά 50%!
Σε ότι αφορά το αλκοόλ, συνιστάται γενικά αποχή κατά την προσπάθεια σύλληψης και βέβαια στην κύηση, διότι δεν έχει σαφώς καθοριστεί ένα ασφαλές επίπεδο κατανάλωσης, αν και η μέτρια κατανάλωση δεν φαίνεται να έχει ή ίσως να έχει ελάχιστες δυσμενείς επιδράσεις στη γονιμότητα.Οι οδηγίες στο Ηνωμένο Βασίλειο συνιστούν στις γυναίκες κατανάλωση 1-2 μονάδων αλκοόλης (10 mL ή 8 γραμμάρια καθαρής αιθανόλης) μία ή το πολύ δύο φορές την εβδομάδακαι στους άνδρες 14 μονάδες αλκοόλης την εβδομάδα (έως 2 μονάδες ημερησίως).
Τέλος, οι ψυχολογικοί παράγοντες, όπως το περί τη σύλληψη stress, μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα υπογονιμότητας. Η αγχώδης διαταραχή και η κατάθλιψη ανευρίσκονται αρκετά συχνά στα ζευγάρια με υπογονιμότητα με αυξημένη επίπτωση στο μέλος, που διαπιστώνεται ότι ευθύνεται. Παράγοντες που αυξάνουν το ψυχιολογικό stress είναι το ιστορικό ψυχιατρικής νόσου, το ιστορικό αποβολής, η μακρά διάρκεια της υπογονιμότητας και η αναγνώριση σημαντικού αιτίου, που συνδέεται με μειωμένα ποσοστά επιτυχίας στη θεραπεία υπογονιμότηταςόπως τα πτωχά ωοθηκικά αποθέματα ή η ενδομητρίωση.
Συμπερασματικά, το Lifestyle επηρεάζει ουσιαστικά τη συνολική αναπαραγωγική υγεία. Η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή του μέλλοντος θα είναι ολοένα και περισσότερο εξατομικευμένη, πολυεπιστημονική και προσανατολισμένη στη συνολική υγεία του ασθενούςκαι η βελτιστοποίηση του τρόπου ζωής θα ξεκινά πριν από οποιαδήποτε θεραπευτική παρέμβαση.
https://www.youtube.com/watch?v=mN2b-25v77w
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΡΤΣΙΝΕΒΕΛΟΣ MD, PhD
Μαιευτήρας-Γυναικολόγος
Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών
Εξειδικευθείς στην Αναπαραγωγική Ιατρική-Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή & Ελάχιστα Επεμβατική Χειρουργική Επιστημονικός Συνεργάτης Μονάδας Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Institute of Life ΙΑΣΩ
